Antistasi

 

Η Αρχαία Αθήνα, η αιώνια πόλη της θεάς Αθηνάς, της θεάς της σοφίας, έχει καθιερωθεί σαν τόπος γέννησης του Δυτικού πολιτισμού. Πνευματικό κέντρο του αρχαίου κόσμου, εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να εμπνέει τους σύγχρονους πολιτικούς, καλιτέχνες, φιλοσόφους και επιστήμονες. Η δημοκρατία, η φιλοσοφία, οι τέχνες, το θέατρο, και οι επιστήμες, ανεπτύχθησαν εδώ, κατά ένα μοναδικό και άνευ προηγουμένου τρόπο. “Το Θαύμα της Ελλάδας,” γεννήθηκε στην Αθήνα πριν 2.500 χρόνια, στο “Σχολείο της Ελλάδας,” του Περικλή. Μερικοί βλέπουν αυτή την μοναδική πόλη σαν ένα ιδανικό μοντέλο της δικής μας κοινωνίας, ενώ άλλοι θαυμάζουν την δημιουργικότητά της, κατηγορώντας την όμως για δημοκρατία περιορισμένη σε λίγους άνδρες, με καταπιεσμένες γυναίκες, σκλάβους, έλλειψη ηθικών αρχών, και εκτεταμένη ομοφυλοφιλία. Πιστεύω ακράδαντα ότι δεν υπάρχει τέλειος τόπος στη γη, και σίγουρα ούτε η Αθήνα θα μπορούσε να ήταν παράδεισος. Ωστόσο, παρότι η πραγματική ζωή των Αθηναίων ήταν αρκετά καλά εναρμονισμένη με τα κοινωνικά ιδανικά, οι αντιλήψεις αυτές δεν εφαρμόζονταν και στην συμπεριφορά των Αθηναίων απέναντι στους συμμάχους τους και στους υπόλοιπους Έλληνες, κάτι που παρομοιάζει με την εσωτερική και εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, αντίστοιχα.

Οι Αθηναίοι ζούσαν σε μία δημοκρατική κοινωνία. Κάθε ενήλικος άνδρας είχε το δικαίωμα να ψηφίζει και να εκλέγεται. Ίσως κάποιος αναρωτηθεί, τι είδους δημοκρατία είναι αυτή, αφού οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Είναι σίγουρα μια καλή ερώτηση της οποίας η απάντηση δεν είναι και τόσο απλή. Αλλά η κοινωνία της εποχής εκείνης ήταν πολύ διαφορετική από την σημερινή. Η ανατροφή των γυναικών γινόταν στα όρια της οικιακής ενασχόλησης, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ενδιαφέρον για την πολιτική, και ελάχιστο ή καθόλου ενδιαφέρον για μόρφωση. Ο τυπικός άνδρας της εποχής ασχολείτο με τα πολιτικά, και η τυπική γυναίκα με το νοικοκυριό και τα παιδιά. Ακόμα και να τολμούσε κάποιος να προτρέψει τις γυναίκες στη διεκδίκηση ψήφου, θα τον περιγέλαγαν και θα τον περνούσαν για τρελλό. Αλλά ας μη ξεχνάμε ότι ακόμα και εδώ, στις ΗΠΑ το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες δόθηκε μόλις το 1920, με την 19η τροποποίηση  του συντάγματος.

Αρκετά ενδιαφέρον, ωστόσο, και αντίθετο στη γενική αντίληψη για τη θέση της γυναίκας στην Αρχαία Αθήνα, είναι η περίπτωση της Ασπασίας που αργότερα έγινε η σύντροφος του Περικλή. Ο ίδιος ο Σωκράτης την εθαύμαζε και πίστευε ότι αυτή είχε γράψει τον ξακουστό “Επιτάφειο” (The Life of Greece, του Will Durant, MJF BOOKS, Ν. Υόρκη, 1996 – σελ. 253):

Φθάνοντας στην Αθήνα περί το 450, η Ασπασία άνοιξε σχολή ρητορικής και φιλοσοφίας, και ανοιχτά ενεθάρρυνε την δημόσια παρουσία  και ανώτερη εκπαίδευση των γυναικών. Πολλά κορίτσια καλών οικογενειών ερχόταν στα μαθήματά της, και ορισμένοι άντρες έφερναν τις συζύγους τους στη σχολή της. Ακόμα και άντρες παρακολουθούσαν την διδασκαλία της, μεταξύ των οποίων ο Περικλής και ο Σωκράτης, και πιθανόν ο Αναξαγόρας, ο Ευριπίδης, ο Αλκιβιάδης, και ο Φειδίας.

…Από την μεριά της η Ασπασία μετέτρεψε το σπίτι του [του Περικλή] σε γαλλικό σαλόνι της Αναγέννησης, όπου έσμιγαν τέχνη και επιστήμη, η λογοτεχνία, η φιλοσοφία, και η πολιτική ζωή της Αθήνας. Ο Σωκράτης εθαύμαζε την ευγλωτία της, και της απέδωσε την σύνταξη του Επιτάφιου λόγου τον οποίον ο Περικλής έβγαλε μετά από τα πρώτα θύματα του Πελοποννησιακού Πολέμου. Η Ασπασία έγινε βασίλισσα χωρίς στέμμα της Αθήνας, επιβάλλοντας τον τόνο του εκσυγχρονισμού, και δίνοντας στις γυναίκες της πόλης ένα εκπληκτικό παράδειγμα πνευματικής και ηθικής ελευθερίας.

Λαμβάνοντας υπόψιν το παραπάνω κείμενο, βλέπουμε μια εντελώς διαφορετική εικόνα  της αθηναϊκής κοινωνίας που θα προκαλούσε ακόμη και την σύγχρονή μας εποχή! Οι γυναίκες απείχαν από την πολιτική ζωή, όχι γιατί δεν τους επιτρεπόταν, αλλά απλώς επειδή δεν ήταν οι ίδιες κοινωνικά έτοιμες, και δεν είχαν την απαιτούμενη μόρφωση. Εχρειάζοντο καθοδήγηση, μόρφωση και αυτοπεποίθηση για να ξεπεράσουν τους παραδοσιακούς των ρόλους, από γυναίκες σαν την Ασπασία. Οι ικανότητές τους διαφαίνονται καθαρά στην Πολιτεία του Πλάτωνα, βιβλίο V (LOEB CLASSICAL LIBRARY, PLATO V, REPUBLIC I, translated by Paul Shorey, p 447):

“…Πολλές γυναίκες, είναι αλήθεια ότι είναι καλύτερες από πολλούς άνδρες σε πολλά πράγματα, αλλά γενικά, είναι όπως τα λες..” “Εξ΄άλλου μία γυναίκα δεν επιδιώκει τη διακυβέρνηση μιας πόλης επειδή είναι γυναίκα, αλλά ούτε και ένας άνδρας το επιδιώκει επειδή είναι άνδρας. Όμως οι φυσικές ικανότητες είναι καταμερισμένες εξ’ ίσου ανάμεσα τους, και οι γυναίκες φυσικά μοιράζονται όλες τις επιδιώξεις που μοιράζονται οι άνδρες, ωστόσο η γυναίκα είναι ασθενέστερη από τον άνδρα.”

Ο Ξενοφών στον Οκονομικό, μας δίνει μια πιο συντηρητική εικόνα, ενός άνδρα ο οποίος νυμφεύεται ένα κορίτσι που δεν έχει μπει καν στα δεκαπέντε του χρόνια. Ο άνδρας ορίζει τον συνηθισμένο καταμερισμό εργασίας και καθηκόντων, κάτι που θα συνέβαινε ακόμη και σήμερα σε ένα συντηρητικό και θρήσκο περιβάλλον. Υπάρχει μία αίσθηση αμοιβαίας ανθρώπινης αποδοχής στους παραδοσιακούς ρόλους που καθένας τους πρέπει να παίξει στην οικογένεια.

Κάποιος άλλος ίσως αμφισβητήσει το ιδανικό μοντέλο της αθηναϊκής δημοκρατίας συνδέοντάς την με τον μεγάλο αριθμό σκλάβων. Όμως οι σκλάβοι στην κλασική Αθήνα εθεωρούντο μέλη της οικογένειας, εκαλομεταχειρίζονταν, και είχαν καλύτερη κοινωνική θέση από αυτήν των σκλάβων της Αμερικής (ΗΠΑ) μέχρι την δεκαετία του 1860, οπότε και κατεργήθη η δουλεία από τον πρόεδρο Αβραάμ Λίνκολν (13η τροποποίηση του συντάγματος).

Σύμφωνα με τον Will Durant στο προαναφερθέν βιβλίο του (σελ. 278), πολλοί Έλληνες [αρχαίοι], καθώς πλησίαζε ο θάνατος αντάμοιβαν τους πιο πιστούς τους σκλάβους χαρίζοντάς τους την ελευθερία τους, και συνεχίζοντας ο Will Durant αναφέρει για τον σκλάβο: “ Η πόλη αποζημιώνοντας τον ιδιοκτήτη μπορεί να τον απελευθερώσει  για τις υπηρεσίες του στον πόλεμο˙”

Ένας ανώνυμος αρχαίος Έλληνας συγγραφέας, επικρίνοντας την αθηναϊκή δημοκρατία, δείχνει πολύ ενοχλημένος από την “υπερβολική” ελευθερία που απελάμβαναν οι σκλάβοι των Αθηνών. Οι φυλετικές διακρίσεις (ρατσισμός) ήταν άγνωστο φαινόμενο για τους Έλληνες, παρ’ ότι εθεωρούσαν τους εαυτούς τους ανώτερους από τους αλλοεθνείς, αποκλειστικά και μόνον λόγω της ανεπτυγμένης τους παιδείας. Η σύγχρονη Αμερική (ΗΠΑ), ακόμη και σήμερα επισκιάζεται από τα κατάλοιπα της επίδρασης του ρατσισμού και της δουλείας. Οι Arlene και Jerome Skolnick, στο βιβλίο τους Family in Transition,έκδοση του 2005 από τον εκδ. οίκο Pearson, σελ. 345, περιγράφοντας τον ρατσισμό απέναντι στους μαύρους Aφρο-Αμερικάνους γράφουν:

Ο Τζέφερσον μιλούσε επιτακτικά για τη μάστιγα της δουλείας, όμως αγόραζε, πωλούσε, έτρεφε και μαστίγωνε σκλάβους.  Έγγραφε με ευγλωτία για την ισότητα αλλά  ήταν πεπεισμένος ότι οι μαύροι ήταν μία κατώτερη ράτσα και υποστήριζε τα φυλετικά στερεότυπα που προσέδιδαν στους Aφρο-Αμερικάνους από τις πρώτες ημέρες τους σε αυτή την ήπειρο. Πίστευε με πάθος στην ατομική ελευθερία, αλλά δεν μπορούσε καν να φαντασθεί ελεύθερους μαύρους να ζουν στην Αμερική, εμμένοντας αντ’ αυτού ότι εάν το έθνος έθετε θέμα απελευθέρωσης των σκλάβων θα έπρεπε επίσης να προετοιμασθεί για την απέλασή τους.

Και οι προαναφερθέντες συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι παρόλο που κανείς πλέον δεν σκέπτεται στα σοβαρά την ιδέα της απέλασης, και δεν είναι πολλοί αυτοί που περιγράφουν τους Aφρο-Αμερικάνους χρησιμοποιόντας τους συνήθεις χαρακτηρισμούς της εποχής Jefferson, οι απόψεις του για δίκαιο, ελευθερία και ισότητα σε σχέση με την πεποίθησή του για την κατωτερότητα των μαύρων ακόμα και σήμερα  καλά κρατεί.

Μία άλλη εξωφρενική συκοφαντεία κατά των αρχαίων Αθηναίων είναι ότι ήταν ανήθικοι και ότι ως εκ τούτου επεδίδοντο στην ομοφυλοφιλία χωρίς ίχνος ντροπής. Αυτό είναι τελείως ανυπόστατο, χωρίς βεβαίως να θέλω να υποστηρίξω ότι δεν υπήρχαν ομοφυλόφιλοι την εποχή εκείνη. Η ομοφυλοφιλία υπήρχε σε όλες τις εποχές, με αποκορύφωμά της αναμφισβήτητα την σύγχρονη εποχή.

Μέχρις ενός σημείου η παρεξήγηση αυτή ωφείλεται στην παράφραση και όχι ακριβή μετάφραση όπως θα έπρεπε, κάποιων αρχαίων ελληνικών κειμένων στην αγγλική. Αυτό μπορεί να συμβή είτε εθελειμένα, προκειμένου κάποιος ή κάποια να προβάλλει την σεξουαλική του (της) προτίμηση και φιλοσοφία, είτε απλά από ελλειπή γνώση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Παραθέτω εδώ ένα τέτοιο παράδειγμα από απόσπασμα της μετάφρασης μιας επιστολής του Επίκουρου προς τον Μενοικέα.

 

EPICURUS, LETTER ON HAPPINESS, Translated by Robin Waterfield, CHRONICLE BOOKS, San Francisco, 1994 – p. 58 & 59.

 

Ο Επίκουρος μιλάει για:

“ἀπολαύσεις παίδων  καί γυναικῶν.”  Κάθε καλός οικογενειάρχης σίγουρα απολάμβανε τα παιδιά και τη γυναίκα του, και η σεξουαλική σχέση ενός αντρόγυνου είναι σίγουρα μία από τις οικογενειακές απολαύσεις.

Όμως ο μεταφραστής Robin Waterfield μιλάει για “σεξουαλικές απολαύσεις αγοριών και γυναικών” (Enjoyment of boys’ and women’s sexual favours). Με λίγα λόγια, πρώτον παραφράζει το “παίδες, παίδων” σε “αγόρια” και όχι “παιδιά” όπως θα έπρεπε, και τις “απολαύσεις”, και καλά σε σεξουαλικές, λες και δεν υπάρχουν άλλου τύπου απολαύσεις!.

Άλλοι υποστηρικτές της ομοφυλοφιλίας στην αρχαία Αθήνα προσπαθούν να πιαστούν από τον μύθο του Δία και του Γανυμήδη. Ισχυρίζονται λοιπόν ότι, εάν ο πρώτος μεταξύ των θεών του Ολύμπου είχε ομοφυλοφιλικές σχέσεις, η ομοφυλοφιλία θα ήταν κάτι το πολύ διαδεδομένο και απ’όλους αποδεκτό. Ως τόσο ο Πλάτων στους νόμους αναφέρει εντελώς το αντίθετο: ότι δηλαδή η μόνη αποδεκτή σεξουαλική απόλαυση είναι μεταξύ άρρενος και θύλεος που αποβλέπει στην αναπαραγωγή. (LOEB CLASSICAL LIBRARY, PLATO Χ, THE LAWS I, translated by R.G. BURY ‘ HARVARD UNIVERSITY PRESS, 1984 – p. 41):

Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής ότι όταν το αρσενικό συνέρχεται με το θυληκό για αναπαραγωγή, η προερχόμενη ηδονή θεωρείται φυσιολογική, όμως θεωρείται παρά φύσιν όταν αρσενικό συνέρχεται με αρσενικό, ή το θυλικό με θυλικό, εγχείρημα που ωφείλεται στην αχαλίνωτη επιδίωξη ηδονής. Και όλοι μας κατηγορούμε τους Κρητικούς για την παραλαγή αυτού του μύθου για τον Γανυμήδη. Διότι παρότι είναι παραδεκτό ότι παρέλαβαν τους νόμους τους από τον Δία, προσέθεσαν αυτό τον μύθο ενάντια στον Δία για να ακολουθούν τάχα το παράδειγμα του θεού και σ’αυτή την ηδονή.

Και για να αποδείξω ότι απεθαρρύνετο η υπερβολή στην σεξουαλικότητα, και ότι υπήρχαν ηθικές αρχές στην αρχαία  αθηναϊκή κοινωνία, παραθέτω το κάτωθι απόσπασμα από το επόμενο βιβλίο της ίδιας σειράς, PLATO ΧΙ, THE LAWS IΙ, σελ. 149:

Όταν έφθασα να μιλώ για την παιδεία είδα νέους και νέες να συνομιλούν με φιλοφρονήσεις. Και με τούτο προβληματίστηκα σκεπτόμενος πως είναι δυνατόν να χρησιμεύσουν σε αυτή την πόλη νέοι και νέες που μεγάλωσαν χωρίς τούς κόπους που αντιμετωπίζουν την ακολασία, εκεί που όλοι είναι προορισμένοι να τελούν θυσίες, εορτές και χορούς σε όλη τους τη ζωή; με ποιό τρόπο σε αυτή την πόλη η νεολαία θα προστατευθεί από τις καταστροφικές επιθυμίες που η λογική επιτάσσει να απέχουμε;

Παρόμοια θέση στο θέμα της ηθικής και της ομοφυλοφιλίας εκφράζει και ο Ξενοφών (LOEB CLASSICAL LIBRARY, XENOPHON, IV, MEMORABILIA – OECONOMICUS – SYMPOSIUM – APOLOGY, Translated by E. C. MARCHANT & O. J. TODD. HARVARD UNIVERSITY PRESS, 1992 – σελ. 617 &  625 ):

Ξέρω ωστόσο ότι στην περίπτωση της Αφροδίτης υπάρχουν δύο ξεχωριστοί βωμοί και ναοί, καθώς και τελετουργικά, αυτά της “Πρόστυχης” Αφροδίτης που διαπρέπουν στην ασυδοσία, και αυτά της “Ουράνιας” Αφροδίτης που διαπρέπουν στην αγνότητα. Θα έβγαζε κανείς το συμπέρασμα επίσης, ότι διαφορετικοί τύποι αγάπης βγαίνουν από τις διαφορετικές πηγές,, σαρκική αγάπη από την “Πρόστυχη” Αφροδίτη, και από την “Ουράνια” πνευματική, αγάπη της φιλίας και της ευγενικής συμπεριφοράς. Αυτού του είδους την αγάπη φαίνεται ότι απολαμβάνεις Καλλία. Το συμπεραίνω από τον ευγενικό χαρακτήρα αυτού που αγαπάς, αλλά και γιατί βλέπω ότι τον συναντάς μαζί με τον πατέρα του. Καθ’ ότι ο αγνός φίλος δεν κρατάει τίποτα από όλα αυτά κρυφά από τον πατέρα του αγαπημένου του (φίλου).

…θα είθελα να τον διαβεβαιώσω ότι η πνευματική αγάπη είναι κατά πολύ ανώτερη της σαρκικής.

…οι ημίθεοι δίνουν περισσότερη αξία στην πνευματική φιλία παρά στην σωματική απόλαυση. Διότι σε όλες τις περιπτώσεις που ο Δίας ερωτεύθηκε θνητές γυναίκες για την ομορφιά τους, παρότι ζευγάρωσε μαζί τους τις παράτησε να ζήσουν σαν θνητές˙ όμως όλους αυτούς των οποίων θαύμασε το ψυχικό κάλλος τους έκανε αθάνατους. Μεταξύ των τελευταίων είναι ο Ηρακλής και τα παιδιά του Δία˙ και σύμφωνα με την παράδοση συμπεριλαμβάνονται και άλλοι. Και σας διαβεβαιώ ότι και στην περίπτωση του Γανυμήδη, δεν ήταν το πρόσωπο αλλά ο πνευματικός χαρακτήρας που έκανε τον Δία να τον πάρη μαζί του στον Όλυμπο. Αυτό επιβεβαιώνεται από το ίδιο του το όνομα….Έτσι λοιπόν το σύνθετο όνομα Γανυ-μήδης δηλώνει τον όχι σωματικά αλλά πνευματικά ελκυστικό˙ γι’ αυτό και απολαμβάνει εκτίμηση ματαξύ των θεών.

Ο Πλάτων και ο Ξενοφών το έκαναν ξεκάθαρο ότι η κοινωνία τους είχε ηθικούς κανόνες, και αμφότεροι εξέφρασαν την απέχθειά τους προς την ομοφυλοφιλία. Την  ίδια ακριβώς θέση εξέφρασε και ο ρήτωρ Αισχίνης στον λόγο του κατά του Τιμάρχου (ενός ομοφυλόφιλου ο οποίος προσεπάθησε να μπει στην αθηναϊκή βουλή). Ο Αισχίνης υποστηρίζει την θέση του στο δικαστήριο παραθέτοντας  νόμους της πόλης, και στο τέλος κερδίζει! Ακολουθούν τρεις από τους νόμους που παρουσίασε ο Αισχίνης (LOEB CLASSICAL LIBRARY, THE SPEECHES OF AESCHINES, Translated by C.D. Adams – Harvard University Press – London – 1988, p. 13, 17 & 21).

[Οι δασκάλοι των αγοριών θα ανοίγουν τις σχολικές αίθουσες, όχι πριν την ανατολή του ηλίου, και θα τις κλείνουν πριν το ηλιοβασίλεμα. Κανείς μεγαλύτερος στην ηλικία από τα αγόρια δεν θα εισέρχεται στην αίθουσα εν’όσο τα αγόρια είναι εκεί, εκτός κι αν είναι γιος του δασκάλου, αδελφός, ή σύζυγος της κόρης του. Αν κάποιος εισέλθει παραβιάζοντας αυτήν την απαγόρευση, θα τιμωρηθεί με θάνατο. Οι επιθεωρητές των γυμναστηρίων  σε καμμία περίπτωση δεν θα επιτρέψουν σε ενήλικα άντρα να συμμετάσχει στους αγώνες του Ερμή με τα αγόρια. Ο υπεύθυνος των γυμναστηρίων που θα επιτρέψει κάτι τέτοιο και δεν κρατήσει εκτός γυμναστηρίου ένα τέτοιον άνθρωπο θα παραπεμφθεί στις ποινές που προβλέπονται για την αποπλάνηση ενός γεννημένου ελεύθερου νέου. Κάθε χορηγός που διορίζεται από τον δήμο θα είναι πάνω από σαράντα ετών.]

[Αν κάποιος Αθηναίος προσβάλλει ελεύθερο παιδί, ο πατέρας ή κηδεμόνας του παιδιού θα τον πάει στους θεσμοθέτες και θα απαιτήσει ειδική τιμωρία. Εάν το δικαστήριο καταδικάσει αυτόν σε θάνατο θα παραδοθεί στους έντεκα δημίους και θα εκτελεσθεί την ίδια ημέρα. Εάν καταδικασθεί να πληρώσει πρόστιμο και δεν μπορέσει να το καταβάλλει  αμέσως, πρέπει να πληρώσει μέσα σε έντεκα ημέρες από την ημέρα της δίκης, και θα παραμείνει στην φυλακή μέχρι την  αποπληρωμή του προστίμου. Ο ίδιος νόμος θα ισχύει και για τους δούλους.]

[Εάν κάποιος Αθηναίος προβεί σε πράξη ομοφυλοφιλίας, δεν μπορεί να αναλάβει θέση σαν ένας των εννέα αρχόντων,ούτε την θέση ιερέα, ούτε να εκπροσωπήσει τον δήμο σε δίκη, ούτε να καταλάβει οποιοδήποτε άλλο αξίωμα εντός ή εκτός της πόλης, άσχετα αν το αξίωμα αυτό παρέχεται με κλήρο ή εκλογή, ούτε θα διατελέσει κύρηκας, ούτε θα εκφέρει γνώμη στούς ιερούς χώρους της πόλης, ούτε θα φορέσει στεφάνι στις τελετές,, ούτε μπορεί να περιφέρεται στον εξαγνισμένο με ράντισμα χώρο της αγοράς. Εάν κάποιος καταδικασθεί για πράξη ομοφυλοφιλίας και παραβεί αυτές τις απαγορεύσεις, θα καταδικασθεί σε θάνατο.]

Παρουσιάζοντας όλα αυτά τα στοιχεία, γίνεται φανερό ότι οι Αθηναίοι είχαν ηθικούς κανόνες και αποδοκίμαζαν την ομοφυλοφιλία. Ο πρώτος νόμος προστατεύει τους μαθητές από παιδόφιλους. Ο δεύτερος νόμος αποσκοπεί να εμποδίσει την παιδοφιλία ακόμη και σε βάρος των δούλων. Και ο τρίτος νόμος απομονώνει τους ομοφυλόφιλους από κάθε άποψη της δημόσιας ζωής, θεωρώντας τη συμπεριφορά  τους μίασμα. Εάν η ομοφυλοφιλία ήταν αποδεκτή πράξη, γιατί να επιβάλλουν τόσο αυστηρούς νόμους για την προστασία των παιδιών,  και μάλιστα από πολύ μικρή ηλικία;  Στην ζωή της Αθήνας έχουμε δει πολιτικές εξεγέρσεις, φεμινιστικές και αντιπολεμικές κινήσεις (Αριστοφάνους Λυσιστράτη), όμως τίποτα το σχετικό με το κίνημα ομοφυλόφιλων που συναντάμε σήμερα. Γιατί; Προφανώς γιατί δεν υπήρχε τέτοιο θέμα, παρά την προσπάθεια σημερινών ομοφυλοφιλικών οργανώσεων να υποστηρίζουν κάτι τέτοιο,  αποβλέποντας και μόνο σε ένα σημαντικό σκοπό, την ανύψωσή τους στα μάτια της κοινωνίας! Το ιδανικό των αρχαίων Αθηναίων ήταν “νούς υγιείς εν σώματι υγιεί” και όχι “νούς σέξυ εν  σώματι σέξυ”, κάτι που φαίνεται να ενστερνίζεται η σημερινή μας κοινωνία. Με λίγα λόγια οι αρχαίοι Αθηναίοι επεδίωκαν την αρετή, που εκφράζεται από τον Ομήρο με το “αιέν αριστεύειν”, αλλά και με άλλα αρχαία ρητά, όπως το “παν μέτρον άριστον” και “μηδέν άγαν”, τα οποία ήταν σεβαστά και αποδεκτά από όλες τις φιλοσοφικές σχολές.

Ωστόσο, η συμπεριφορά των Αθηναίων απέναντι στους συμμάχους τους και σε άλλες ελληνικές πόλεις φανέρωνε αξίες και πρακτικές τελείως διαφορετικές. Οι εθελοντές συνέταιροι της Δηλιακής Συμμαχίας μετετράπησαν σε απρόθυμους υποτελείς. Οι Αθηναίοι ανέλαβαν τον απόλυτο έλεγχο της συμμαχίας αυτής μεταφέροντας το ταμείο της από την Δήλο στην ίδια την Αθήνα. Τα χρήματα του ταμείου εξυπηρέτησαν τους σκοπούς της Αθήνας, και το χειρότερο απ’ όλα η Δήλος κατεστράφη, απλά και μόνο γιατί οι κάτοικοί της αρνήθηκαν να ανταλλάξουν την ουδετερότητά τους με υποταγή στην Αθήνα. Με λίγα λόγια η Αθήνα υιοθέτησε μία ιμπεριαλιστική συμπεριφορά˙ μία πολιτική “δύο μέτρων και δύο σταθμών”, που παραχωρούσε μεν ελευθερία και δημοκρατία στους Αθηναίους, αλλά στερούσε τις ίδιες αυτές αρχές από τους συμμάχους και τους άλλους Έλληνες.

Η σημερινή Αμερική (ΗΠΑ) παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με την αρχαία Αθήνα. Από την μία έχουμε μία αμφισβητήσιμη δημοκρατία, όπου οι πλούσιοι γίνονται πλουσιώτεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι, λόγω της ανεργείας και της εξαγωγής εργασίας, και από την άλλη σαν μοναδική υπερδύναμη του πλανήτη περιφρονούμε διεθνείς οργανισμούς και νόμους, σε μια προσπάθεια να θέσουμε υπό τον έλεγχό μας τις υπόλοιπες χώρες. Ξεκινήσαμε ένα πόλεμο στο Ιράκ χωρίς την συγκατάθεση των Ηνωμένων Εθνών και των συμμάχων μας, και τώρα απαιτούμε την υποστήριξή τους για να απεμπλακούμε. Φέραμε τον Μιλόσεβιτς να δικαστεί για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το οποίο δεν έχουμε καν αναγνωρήσει. Μόλις πρόσφατα ο πρόεδρος Μπους στο προεδρικό ντιμπέιτ με τον δημοκρατικό ηγέτη Τζον Κέρυ, επιβεβαίωσε ότι δεν έχει καμμία πρόθεση να αναγνωρίση το Διεθνές Δικαστήριο. Γιατί; Γιατί απλά θέλουμε να  έχουμε υπό έλεγχο τις υπόλοιπες χώρες, κρίνοντας τις πράξεις και τη συμπεριφορά τους, χωρίς ωστόσο να τους παραχωρούμε τα ίδια αυτά δικαιώματα αν χρειαστεί να τα χρησιμοποιήσουν απέναντί μας. Είναι αυτό δίκαιο και συμβατό με τις δημοκρατικές αξίες που επικαλούμαστε; Φυσικά και όχι, αλλά είναι η ίδια ακριβώς συμπεριφορά που και οι Αθηναίοι επέδειξαν  απέναντι στους υπόλοιπους Έλληνες.

Ωστόσο η ιστορία έχει αποδείξει ότι η ιμπεριαλιστική συμπεριφορά οδηγεί στη πτώση κάθε μεγάλης δύναμης. Η Αθήνα υπήρξε θαλασσοκράτειρα αλλά στο τέλος κατέρρευσε, σαν αποτέλεσμα της άδικης πολιτικής συμπεριφοράς και πράξεών της (επιδρομή κατά της Μήλου, Πελοπονησιακός πόλεμος, εκστρατεία κατά της Σικελίας, κ.τ.λ.). Αν οι στρατηγοί και οι ηγέτες της Αθήνας έδιναν μεγαλύτερη σημασία στους ανθρώπους του πνεύματος της πόλης, πολύ πιθανόν η πορεία της ιστορίας να ήταν καλύτερη. Αν και οι δικοί μας ηγέτες και πολιτικοί δεν πάρουν μαθήματα από αυτό το πολύ μακρυνό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό παρελθόν, η πτώση των Αθηνών αργά ή γρήγορα θα είναι και η δικιά μας μοίρα.

 

Γιάννης Λίναρης – 13 Οκτ. 2004

Βίντεο

Μόνιμα